Cách đào tạo nhân sự hiệu quả: 7 bước từ nhu cầu đến kết quả

Cách đào tạo nhân sự hiệu quả: 7 bước từ nhu cầu đến kết quả
Cách đào tạo nhân sự hiệu quả: 7 bước từ nhu cầu đến kết quả

Khi nói đến cách đào tạo nhân sự hiệu quả, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc tìm một khóa học thật hay rồi đăng ký cho cả đội. Thế nhưng theo kinh nghiệm của chúng tôi, thước đo đúng không phải là nhân viên nhớ được bao nhiêu kiến thức ngay sau buổi học. Điều quan trọng hơn là sau đó họ có làm việc khác đi hay không. Nếu học xong mà cách xử lý khiếu nại vẫn y như trước, thì khóa học ấy chưa thật sự thành công.

Đào tạo hiệu quả là gì và nên bắt đầu từ đâu?

Đào tạo hiệu quả là gì và nên bắt đầu từ đâu?
Đào tạo hiệu quả là gì và nên bắt đầu từ đâu?

Đội ngũ chúng tôi thường mở đầu bằng một câu hỏi rất đơn giản: khoảng cách giữa năng lực hiện tại của nhân viên và yêu cầu công việc là gì? Khoảng cách này càng rõ thì nội dung đào tạo càng đi đúng trọng tâm. Nói cách khác, đào tạo không phải là đổ kiến thức vào đầu người học. Đào tạo là lấp đúng chỗ đang thiếu.

Quy trình này thường gồm ba phần cốt lõi. Phần đầu là xác định nhu cầu thực sự. Phần thứ hai là thiết kế nội dung sát với việc làm hằng ngày. Phần cuối là đo lường xem sau đào tạo có gì thay đổi. Chỉ cần thiếu một trong ba phần, khóa học rất dễ trở thành một buổi tập trung vui vẻ, rồi mọi thứ lại quay về như cũ.

Đừng vội đăng ký khóa học khi chưa biết mình đang thiếu gì. Chúng tôi từng gặp nhiều doanh nghiệp mất cả ngân sách lẫn thời gian chỉ vì làm theo cảm tính. Họ thấy đối thủ học gì thì cũng học theo, mà không tự hỏi đội ngũ của mình thật sự cần gì.

Xác định đúng nhu cầu, đừng đoán mò

Xác định đúng nhu cầu, đừng đoán mò
Xác định đúng nhu cầu, đừng đoán mò

Một vấn đề trong công việc không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ việc thiếu kỹ năng. Có khi quy trình rườm rà đến mức ai làm cũng chậm. Có khi nhân viên thiếu động lực vì không thấy rõ quyền lợi của mình. Có khi công cụ làm việc đã lỗi thời và không còn phù hợp. Nếu đưa người ta đi học kỹ năng trong khi gốc rễ nằm ở quy trình, bạn sẽ tốn tiền mà vấn đề vẫn còn nguyên.

Để phân biệt nguyên nhân, bên mình thường kết hợp ba cách. Cách thứ nhất là khảo sát ngắn, chỉ vài câu hỏi trọng tâm. Cách thứ hai là quan sát công việc thực tế tại chỗ. Cách thứ ba là trao đổi trực tiếp với quản lý từng bộ phận. Trong ba cách đó, quan sát thực tế thường cho ra nhiều điều mà bảng khảo sát không bao giờ nói ra. Lý do rất đơn giản: nhân viên có thể ngại thừa nhận khó khăn của mình khi viết trên giấy.

Chúng tôi từng làm việc với một đội bán hàng chốt đơn rất chậm. Ban đầu quản lý cho rằng cả đội yếu kỹ năng thuyết phục. Khi ngồi cùng họ vài ngày, chúng tôi nhận ra nhân viên hiểu sản phẩm rất rõ. Vấn đề nằm ở chỗ quy trình duyệt báo giá mất ba ngày, và khách hàng đã rời đi trước khi kịp nhận báo giá. Nếu lúc đó đưa cả đội đi học kỹ năng bán hàng thì thật sự là lãng phí.

Viết mục tiêu theo hành vi quan sát được

Mục tiêu đào tạo tốt nên mô tả điều người học sẽ làm được sau khóa học, thay vì điều họ “hiểu” hay “nắm”. Hai chữ ấy rất khó kiểm chứng. Ngược lại, “xử lý khiếu nại trong vòng 24 giờ” là thứ bạn có thể đo ngay được.

  • Mô tả hành động cụ thể mà người học sẽ thực hiện được.
  • Gắn mục tiêu với chỉ số kinh doanh đang theo dõi, chẳng hạn tỷ lệ lỗi hoặc thời gian phản hồi khách hàng.
  • Tránh các cụm chung chung kiểu “nâng cao năng lực phục vụ”, vì không ai biết đạt đến mức nào thì được coi là hoàn thành.

Khi mục tiêu đủ cụ thể, cả người dạy lẫn người học đều biết mình đang hướng về đâu. Đến lúc đánh giá, bạn chỉ cần so sánh con số trước và sau khóa học là trả lời được khóa học có đạt hay không.

Chọn phương pháp phù hợp với từng loại nội dung

Chọn phương pháp phù hợp với từng loại nội dung
Chọn phương pháp phù hợp với từng loại nội dung

Không phải nội dung nào cũng học theo cùng một cách. Các kỹ năng như giao tiếp, đàm phán hay xử lý tình huống khó cần được luyện tập lặp lại nhiều lần. Ngồi nghe giảng suông, người học gần như không thể làm được ngay ngoài đời. Vì vậy đội ngũ chúng tôi thường cho học viên đóng vai, dựng lại tình huống thật và góp ý trực tiếp ngay trên lớp.

Kiến thức nền thì khác. Những thứ như quy định sản phẩm, chính sách công ty hay các thao tác trên phần mềm nội bộ hoàn toàn có thể đưa vào video hoặc tài liệu để học viên xem trước. Khi đến buổi học trực tiếp, thời gian quý giá chỉ nên dành cho thảo luận và thực hành.

Một điều nhiều người hay bỏ qua là học ngay trong công việc. Khi nhân viên áp dụng kiến thức vừa học vào một việc thật trong ngày, họ nhớ lâu hơn rất nhiều so với việc học xong rồi để đó. Đây cũng là lý do chúng tôi luôn khuyên giao cho học viên một việc thực tế ngay sau buổi học đầu tiên.

Lộ trình học ngắn, đều đặn thường bền hơn

Nhiều doanh nghiệp muốn gom toàn bộ nội dung vào một khóa hai ngày liên tục. Cách này nhìn qua có vẻ tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, người học thường mệt, tiếp thu kém dần sau buổi thứ hai và quên khá nhanh khi quay về bàn làm việc. Chúng tôi thường chia nội dung thành các phần ngắn, mỗi phần kết thúc bằng một bài thực hành nhỏ.

Chẳng hạn, một lịch học 90 phút mỗi tuần trong sáu tuần thường hiệu quả hơn một khóa hai ngày dồn ép. Giữa các buổi học, nhân viên có thời gian áp dụng ngay vào công việc của mình. Khi quay lại lớp, họ mang theo những vướng mắc thật để cùng thảo luận. Lưu ý duy nhất là tránh xếp lịch trùng với thời điểm cao điểm, nếu không học viên sẽ liên tục vắng mặt.

Người hướng dẫn và sự hỗ trợ sau khóa học

Một người có bằng cấp cao chưa chắc đã dạy tốt. Với nội dung thực hành, người từng làm đúng nghiệp vụ đó thường truyền đạt hiệu quả hơn nhiều. Họ biết nhân viên hay vấp ở đâu, biết những tình huống nào hay xảy ra và cách xử lý sao cho sát thực tế. Đây là điều sách vở khó lòng dạy được.

Sau khóa học, doanh nghiệp nên có cơ chế hỗ trợ trong khoảng một đến ba tháng. Có thể là một người kèm cặp trực tiếp, hoặc một nhóm trao đổi nội bộ để học viên hỏi đáp khi gặp khó. Quản lý trực tiếp cũng cần tham gia, bởi họ là người nhìn thấy nhân viên làm việc mỗi ngày và biết khi nào họ áp dụng đúng, khi nào đang lệch hướng. Bạn có thể tham khảo thêm cách cá nhân hóa lộ trình đào tạo nhân viên mới để theo dõi tiến độ từng người sát hơn.

Những lỗi thường gặp và cách tránh

Lỗi phổ biến nhất là tổ chức xong khóa học rồi thôi. Không ai kiểm tra xem nhân viên có thực sự áp dụng hay không. Cách làm đơn giản nhất là lập ngay danh sách việc cần làm sau khóa học, ghi rõ ai làm, làm khi nào, rồi kiểm tra lại sau 30 ngày.

Lỗi thứ hai là nội dung quá lý thuyết, nghe thì hay nhưng không dính gì đến công việc hằng ngày. Hãy lấy chính tình huống từ công việc của học viên làm ví dụ, như một cuộc gọi khó hay một đơn hàng bị trễ. Khi thấy bài học gắn với đúng việc của mình, học viên sẽ chú ý và nghiêm túc hơn hẳn.

Lỗi còn lại là chọn sai người học. Khóa học được thiết kế cho nhân viên mới nhưng lại đưa cả nhân viên lâu năm vào, hoặc ngược lại. Trước khi mở lớp, hãy rà lại tiêu chí tham gia theo đúng vị trí và nhu cầu thực tế, để không ai phải ngồi nghe điều mình đã biết từ lâu.

Đo lường hiệu quả đào tạo ra sao?

Đo lường nghe có vẻ phức tạp, nhưng bên mình thường chia thành bốn mức khá đơn giản. Mức đầu là phản hồi của học viên: họ có thấy khóa học hữu ích không. Mức hai là mức độ hiểu kiến thức, thường kiểm tra bằng một bài trắc nghiệm ngắn. Mức ba là thay đổi hành vi: họ có làm khác đi trong công việc không. Mức bốn là kết quả kinh doanh: các chỉ số quan trọng có cải thiện không.

Bài kiểm tra trước và sau khóa học là cách so sánh rõ ràng nhất. Ngoài ra, hãy theo dõi các chỉ số công việc như tỷ lệ lỗi, thời gian xử lý hay doanh số trong ba tháng sau đào tạo. Nếu những con số này không đổi, bạn nên xem lại nội dung hoặc chính nhu cầu ban đầu, thay vì đổ lỗi cho nhân viên.

Chi phí đào tạo và lợi ích thực tế

Chi phí đào tạo và lợi ích thực tế
Chi phí đào tạo và lợi ích thực tế

Khi tính chi phí, đừng chỉ nhìn vào học phí. Hãy liệt kê cả chi phí trực tiếp như học phí và tài liệu, lẫn chi phí gián tiếp như năng suất giảm trong thời gian học. Sau đó đặt cạnh các lợi ích như giảm tỷ lệ nghỉ việc, giảm lỗi hay tăng doanh thu để thấy bức tranh đầy đủ hơn.

Ở Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thường bắt đầu với một hoặc hai khóa học trọng điểm, chọn đúng khâu đang gây thiệt hại nhiều nhất. Khi thấy kết quả rõ ràng, họ mới mở rộng sang các bộ phận khác. Cách làm này an toàn, dễ kiểm soát ngân sách và giúp doanh nghiệp rút kinh nghiệm dần qua từng bước.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu đào tạo nhân sự từ đâu?

Hãy chọn một vấn đề đang gây thiệt hại rõ ràng, ví dụ tỷ lệ lỗi cao ở một khâu nào đó. Đào tạo đúng vấn đề đó trước, rồi đo kết quả. Đừng cố làm cả hệ thống cùng lúc, vì nguồn lực có hạn và rất khó biết cách nào thực sự có tác dụng.

Làm sao biết khóa đào tạo có hiệu quả hay không?

Hãy nhìn vào thay đổi hành vi và chỉ số công việc sau khóa học, không chỉ dựa vào cảm nhận của học viên. Nếu sau ba tháng các chỉ số vẫn đứng yên, cần xem lại nội dung hoặc kiểm tra xem nhu cầu ban đầu đã được xác định đúng chưa.

Nên chọn đào tạo nội bộ hay thuê đơn vị bên ngoài?

Kỹ năng đặc thù của doanh nghiệp nên làm nội bộ, vì người trong nghề hiểu quy trình hơn ai hết. Kỹ năng chung như giao tiếp hay quản lý thời gian có thể thuê bên ngoài để nhận góc nhìn mới và kinh nghiệm từ nhiều doanh nghiệp khác.

Bao lâu thì thấy kết quả sau khi đào tạo?

Với kỹ năng thực hành, thường mất khoảng hai đến ba tháng mới thấy thay đổi rõ rệt. Kiến thức về sản phẩm có thể thấy ngay sau vài tuần. Kiên nhẫn và theo dõi đều đặn là yếu tố then chốt để đánh giá đúng.

Làm sao để nhân viên không quên kiến thức sau đào tạo?

Hãy cho họ áp dụng ngay trong tuần đầu tiên và ôn lại định kỳ bằng các tình huống ngắn. Kèm cặp và hỏi đáp thường xuyên giúp kiến thức ở lại lâu hơn nhiều so với việc chỉ học một lần rồi thôi. Bạn cũng có thể tham khảo cách tổ chức đào tạo nội bộ hiệu quả hơn để xây dựng thói quen học tập lâu dài trong đội ngũ.