Đào tạo nhân sự trong doanh nghiệp: Cách làm hiệu quả thực tế

Đào tạo nhân sự trong doanh nghiệp: Cách làm hiệu quả thực tế
Đào tạo nhân sự trong doanh nghiệp: Cách làm hiệu quả thực tế

Đội ngũ bên mình gặp tình huống này khá thường xuyên. Nhân viên mới vào làm, đi được vài tuần vẫn sai quy trình, còn người cũ phải gác công việc đang dở để sửa lỗi cho họ. Năng suất cả nhóm tụt xuống mà không ai biết gốc rễ nằm đâu. Phần lớn chủ doanh nghiệp chỉ nhận ra vấn đề khi đã trả giá, và đó cũng là lúc họ bắt đầu nghiêm túc nhìn vào đào tạo nhân sự trong doanh nghiệp.

Nói đơn giản, đào tạo nhân sự là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc để nhân viên đáp ứng công việc hiện tại và cả những việc sắp tới. Khác với việc tự đi học bên ngoài, đào tạo nội bộ luôn gắn với một mục tiêu kinh doanh cụ thể. Người học làm để đúng việc của công ty, chứ không học chỉ để có thêm một tấm chứng chỉ treo tường.

Khi nào doanh nghiệp thật sự cần đào tạo?

Không phải lúc nào cũng cần mở một khóa học. Trước khi quyết định, đội ngũ bên mình thường khuyên khách hàng quan sát ba dấu hiệu dưới đây. Nếu gặp đúng một trong số đó, khả năng cao bạn đang cần đầu tư vào đào tạo.

Dấu hiệu đầu tiên là nhân viên mới liên tục làm sai ở cùng một bước. Khi lỗi lặp lại, nguyên nhân thường là thiếu hướng dẫn chứ không phải năng lực cá nhân kém. Hãy xem lại tài liệu hướng dẫn trước khi kết luận ai đó không phù hợp với vị trí.

Dấu hiệu thứ hai là doanh nghiệp mở rộng nhanh nhưng chưa có người kế cận. Tuyển thêm người mà không có ai kèm cặp khiến chi phí sai sót tăng rất nhanh. Chúng tôi từng thấy một công ty tuyển liên tiếp bốn nhân viên kinh doanh trong hai tháng, nhưng cả bốn đều mất gần một tháng chỉ để tự mò cách báo giá, vì không ai có thời gian hướng dẫn họ.

Dấu hiệu thứ ba thường bị bỏ qua. Khi một phần mềm mới được đưa vào sử dụng, hoặc một quy định thay đổi, kỹ năng của cả đội ngũ có thể lỗi thời rất nhanh. Lúc này đào tạo không còn là việc nên làm mà gần như là bắt buộc, nếu không công việc sẽ đình trệ.

Các hình thức đào tạo phổ biến hiện nay

Doanh nghiệp Việt Nam thường dùng bốn hình thức chính. Mỗi hình thức hợp với một kiểu công việc khác nhau, nên không có hình thức nào tốt tuyệt đối. Điều quan trọng là chọn đúng hình thức cho đúng tình huống.

Đào tạo tại chỗ là học ngay trong công việc, qua kèm cặp, luân chuyển vị trí hoặc làm việc dưới sự hướng dẫn trực tiếp của người có kinh nghiệm. Cách này gần như không tốn chi phí tiền mặt và sát thực tế nhất. Đổi lại, chất lượng phụ thuộc nhiều vào người hướng dẫn. Nếu người đó không giỏi truyền đạt, học viên dễ học cả những thói quen xấu.

Đào tạo tập trung gồm lớp học, workshop hoặc khóa học nội bộ, có thể tự tổ chức hoặc thuê đơn vị ngoài. Hình thức này phù hợp khi cần truyền đạt cùng một nội dung cho nhiều người cùng lúc, ví dụ quy định an toàn lao động hay quy trình chăm sóc khách hàng mới. Bạn nên chuẩn bị tài liệu trước, vì lớp học không có tài liệu thường trôi tuột rất nhanh sau buổi học.

Học trực tuyến cho phép nhân viên học theo thời gian riêng, rất tiện cho đội ngũ phân tán ở nhiều địa điểm. Tuy vậy, hình thức này đòi hỏi kỷ luật tự học khá cao. Nếu không ai theo dõi tiến độ, không ít học viên bỏ dở giữa chừng và rồi quên luôn lý do mình đăng ký.

Mentor nội bộ là người có kinh nghiệm hướng dẫn người mới trong khoảng ba đến sáu tháng. Cách này giữ kiến thức ở lại công ty ngay cả khi nhân viên giỏi nghỉ việc. Người mentor cần được tính thời gian và ghi nhận công sức, nếu không họ sẽ nhanh chóng mất động lực và chỉ làm cho có.

Quy trình đào tạo năm bước

Để đào tạo hiệu quả, doanh nghiệp nên đi theo một trình tự rõ ràng. Lỗi phổ biến nhất đội ngũ bên mình gặp là bỏ qua khảo sát và nhảy thẳng sang tổ chức lớp học. Kết quả là khóa học tốn tiền nhưng không giải quyết được vấn đề thực sự.

Bước đầu tiên là khảo sát nhu cầu, tức xác định khoảng trống kỹ năng ở từng vị trí. Hãy hỏi trưởng bộ phận xem nhân viên đang thiếu gì, rồi quan sát trực tiếp công việc để kiểm chứng. Đừng tin hoàn toàn vào cảm nhận của một phía, vì quản lý và nhân viên thường nhìn cùng một vấn đề theo hai cách khác nhau.

Bước thứ hai là đặt mục tiêu đo được bằng con số, ví dụ “giảm lỗi nhập đơn hàng xuống dưới 2% sau ba tháng”. Nếu chỉ ghi “nâng cao kỹ năng”, bạn sẽ không bao giờ biết khóa học đã thành công hay chưa, và cũng khó thuyết phục ban lãnh đạo duyệt ngân sách cho đợt sau.

Bước thứ ba là chọn phương pháp và nội dung cho từng nhóm. Nhân viên mới cần nắm quy trình nền tảng, còn nhân viên lâu năm thường cần cập nhật công nghệ hoặc xử lý tình huống phức tạp. Dùng chung một giáo trình cho cả hai gần như chắc chắn sẽ lãng phí thời gian của một bên.

Bước thứ tư là triển khai và theo dõi. Đừng chỉ đếm số người tham dự. Hãy hỏi học viên nội dung có dùng được trong công việc không, và kiểm tra xem họ có thực sự áp dụng sau khi lớp kết thúc hay không. Một buổi học đông người nhưng không ai thay đổi cách làm thì chưa thể gọi là thành công.

Bước cuối là đánh giá và điều chỉnh. Nếu sau một đợt đào tạo kết quả không đổi, nguyên nhân thường nằm ở nội dung hoặc cách tổ chức. Hãy sửa ngay thay vì lặp lại y nguyên khóa cũ với hy vọng kết quả sẽ khác đi.

Đào tạo nội bộ hay thuê đơn vị ngoài?

Đào tạo nội bộ hay thuê đơn vị ngoài?
Đào tạo nội bộ hay thuê đơn vị ngoài?

Đây là câu hỏi gần như doanh nghiệp nào cũng đặt ra khi bắt đầu. Theo kinh nghiệm của đội ngũ bên mình, lời giải thường không nằm ở một trong hai lựa chọn, mà ở cách kết hợp hợp lý giữa cả hai. Nếu bạn đang tìm hình thức đào tạo ngắn gọn, dễ áp dụng cho đội ngũ bận rộn, micro-learning là một gợi ý đáng cân nhắc.

Đào tạo nội bộ có ưu điểm là sát nghiệp vụ thực tế và chi phí ổn định khi tính dài hạn. Nhược điểm là đòi hỏi người đủ giỏi làm giảng viên, và dễ thiếu hệ thống nếu không có ai quản lý chương trình nghiêm túc. Nhiều doanh nghiệp làm nội bộ được vài tháng rồi bỏ dở chỉ vì người phụ trách bận việc khác.

Thuê đơn vị ngoài giúp bạn có ngay giáo trình được xây dựng sẵn và chuyên môn sâu ở những lĩnh vực cần chứng nhận. Điểm yếu là chi phí thường cao hơn, và nội dung chuẩn hóa khó khớp với quy trình riêng của từng công ty. Bạn sẽ phải tự điều chỉnh phần thực hành sau khóa học.

Cách đội ngũ bên mình hay gợi ý là thuê ngoài để có nền tảng kiến thức chung, rồi dùng nhân sự nội bộ hướng dẫn phần quy trình đặc thù. Vừa tiết kiệm ngân sách, vừa đảm bảo nội dung không lệch khỏi thực tế công việc hằng ngày.

Ví dụ thực tế và chi phí tham khảo

Đội ngũ bên mình từng theo dõi một chuỗi cửa hàng bán lẻ quy mô vừa muốn đào tạo nhân viên bán hàng. Họ chọn cách kèm cặp trong hai tuần. Mỗi nhân viên mới đi theo một người giỏi trong ca làm, cuối tuần có buổi tổng kết ngắn để cùng nhìn lại các tình huống đã gặp. Sau vài tháng, tỷ lệ nghỉ việc trong tháng đầu giảm rõ rệt, và doanh số nhóm mới tiệm cận nhóm cũ sớm hơn dự kiến.

Bảng dưới đây mang tính minh họa, không phải báo giá. Chi phí thực tế thay đổi nhiều theo khu vực, quy mô và đơn vị cung cấp, nên bạn nên đối chiếu báo giá cụ thể trước khi quyết định.

Hình thức Chi phí tương đối Thời gian triển khai Mức độ phù hợp
Kèm cặp tại chỗ Thấp, chủ yếu là thời gian người hướng dẫn 1 đến 4 tuần Vị trí có quy trình rõ, nghiệp vụ đặc thù
Lớp học nội bộ Trung bình, tùy số buổi và giảng viên Vài buổi đến vài tuần Kiến thức chung cho nhiều người
Khóa học thuê ngoài Cao hơn, phụ thuộc nội dung và số học viên Theo lịch khóa học Kỹ năng chuyên sâu cần chứng nhận
E-learning Thấp đến trung bình khi đã có nền tảng Linh hoạt, kéo dài Đội ngũ phân tán, nội dung lặp lại

Kỹ năng chuyên môn hay kỹ năng mềm: nên ưu tiên cái nào?

Với vị trí kỹ thuật, kỹ năng chuyên môn gần như luôn là ưu tiên số một. Một kỹ sư vận hành sai thiết bị thì giao tiếp tốt cũng không cứu được tình hình. Trong trường hợp này, việc đầu tư vào thực hành có kiểm tra đầu ra sẽ mang lại hiệu quả rõ ràng hơn hẳn các buổi thuyết trình.

Nhưng với vị trí tiếp xúc khách hàng hoặc quản lý nhóm, kỹ năng mềm như lắng nghe, phối hợp và quản lý thời gian tạo khác biệt rất lớn. Đội ngũ bên mình gặp không ít trường hợp nhân viên giỏi chuyên môn nhất được đề bạt làm trưởng nhóm nhưng sau vài tháng lại xin quay về vị trí cũ. Lý do thường đơn giản: họ được đào tạo đúng cho công việc cũ, còn vai trò mới thì không ai chuẩn bị cho họ.

Cách cân bằng hợp lý là gắn đào tạo với lộ trình nghề nghiệp của từng người. Giai đoạn đầu nên tập trung chuyên môn để nhân viên tự tin làm việc. Khi họ bắt đầu có người phụ thuộc vào mình, hãy bổ sung dần kỹ năng mềm tương ứng, và đừng đợi đến khi họ đã sai mới bắt đầu.

Những sai lầm thường gặp khi đào tạo nhân sự

Sai lầm đầu tiên là đào tạo theo phong trào. Thấy đối thủ tổ chức khóa nào thì làm theo, mà không xác định nó phục vụ mục tiêu kinh doanh nào. Khóa kết thúc rồi, không ai biết nó mang lại lợi ích gì, và lần sau ngân sách bị cắt ngay từ đầu.

Sai lầm thứ hai là học xong nhưng không có cơ hội áp dụng. Kiến thức không được dùng sẽ mai một rất nhanh, thường chỉ trong vài tuần. Nên sắp xếp để học viên áp dụng ngay vào một việc cụ thể sau mỗi buổi học, dù chỉ là một đầu việc nhỏ.

Sai lầm thứ ba là chỉ đào tạo lãnh đạo mà quên tuyến nhân viên. Người trực tiếp làm việc hằng ngày lại là nhóm cần kỹ năng nhất, nhưng thường là đối tượng bị bỏ quên nhiều nhất trong kế hoạch ngân sách.

Sai lầm cuối là không đo lường kết quả. Không có số liệu, không ai biết khóa học có đáng tiền hay không, và lần sau lại chỉ quyết định theo cảm tính. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp rơi vào vòng lặp đào tạo không đổi được gì.

Cách đo lường hiệu quả đào tạo

Cách đo lường hiệu quả đào tạo
Cách đo lường hiệu quả đào tạo

Đo lường không cần phức tạp. Bạn có thể bắt đầu bằng ba lớp đánh giá đơn giản, và chỉ cần làm đều đặn là đã đủ dữ liệu để ra quyết định.

Lớp đầu tiên là phản ứng của học viên: họ thấy nội dung có hữu ích không, và tiếp thu được bao nhiêu. Một bảng khảo sát ngắn ngay sau buổi học là đủ để có thông tin ban đầu. Đừng xem nhẹ bước này, vì nếu học viên đã thấy nội dung vô ích, các lớp sau sẽ khó có được sự chú ý.

Lớp thứ hai là thay đổi về hành vi và năng suất, nên theo dõi sau một đến ba tháng. Đây là chỉ số quan trọng nhất, vì cho thấy kiến thức có thực sự đi vào công việc không. Nếu hành vi không đổi, dù học viên đánh giá khóa học tốt đến đâu, hiệu quả vẫn chưa đạt. Hãy so sánh số liệu lỗi, tốc độ xử lý hoặc doanh số trước và sau khóa học.

Lớp thứ ba là tác động gián tiếp, như tỷ lệ giữ chân nhân sự và chi phí tuyển dụng thay thế. Khi đào tạo tốt, nhân viên thường gắn bó lâu hơn. Đây là khoản tiết kiệm đáng kể mà nhiều doanh nghiệp không tính khi đánh giá ngân sách. Bạn cũng có thể tham khảo thêm các xu hướng đào tạo và phát triển kỹ năng mới nhất để điều chỉnh chương trình cho phù hợp với thị trường hiện tại.

Lộ trình cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Lộ trình cho doanh nghiệp vừa và nhỏ
Lộ trình cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Doanh nghiệp vừa và nhỏ không cần làm đào tạo quy mô lớn ngay từ đầu. Hãy bắt đầu từ một hoặc hai vị trí trọng điểm, nơi lỗi hay thiếu hụt gây thiệt hại rõ rệt nhất. Khi làm tốt ở những vị trí này, bạn sẽ có câu chuyện thực tế để thuyết phục những người còn hoài nghi.

Song song, nên xây dựng tài liệu nội bộ ở mức tối thiểu như quy trình chuẩn và danh sách kiểm tra cho từng công việc. Tài liệu không cần đẹp, nhưng phải được cập nhật định kỳ để không lạc hậu. Một bộ tài liệu cũ kỹ còn gây hại hơn là không có gì, vì nhân viên sẽ làm theo những hướng dẫn đã sai.

Khi đã có dữ liệu đánh giá từ những vị trí đầu tiên, mới nên mở rộng sang vị trí khác. Đi từng bước như vậy vừa tiết kiệm ngân sách, vừa cho phép rút kinh nghiệm ngay trong quá trình làm. Doanh nghiệp nào làm được điều này thường xây dựng được một hệ thống đào tạo bền vững hơn nhiều so với việc chạy theo các chương trình lớn nhưng thiếu nền tảng.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi thường gặp

Đào tạo nhân sự nên làm bao lâu một lần?

Không có con số chung cho mọi doanh nghiệp. Với kỹ năng nghiệp vụ, nên đào tạo mỗi khi có quy trình mới hoặc tuyển người mới. Kỹ năng mềm có thể nhắc lại định kỳ mỗi quý hoặc nửa năm, tùy mức độ thay đổi của công việc.

Doanh nghiệp nhỏ có cần bộ phận đào tạo riêng không?

Thường là không. Một người phụ trách nhân sự kiêm việc đào tạo, cùng sự tham gia của các trưởng bộ phận, đã đủ cho phần lớn doanh nghiệp nhỏ. Quan trọng là có người chịu trách nhiệm theo dõi tiến độ, chứ không phải quy mô bộ phận.

Làm sao biết khóa đào tạo có hiệu quả?

So sánh trước và sau khóa học trên đúng chỉ số mục tiêu đã đặt từ đầu. Nếu sau ba tháng chỉ số không đổi, hãy xem lại nội dung và cách tổ chức thay vì kết luận nhân viên không tiếp thu được.

Ngân sách đào tạo nên chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu?

Tùy ngành và giai đoạn, bạn nên bắt đầu ở mức vừa phải rồi điều chỉnh theo kết quả đo được. Quan trọng hơn là chi đúng cho nhu cầu thực tế thay vì cố đạt một tỷ lệ nào đó chỉ vì người khác làm vậy.

Có nên đào tạo nhân viên sắp nghỉ việc không?

Nên cân nhắc kỹ. Nếu nhân viên đã có ý định rời đi, đầu tư đào tạo dài hạn khó mang lại lợi ích. Tuy vậy, một khóa ngắn giúp họ bàn giao công việc tốt hơn vẫn có giá trị thực tế, nhất là với những quy trình chỉ một người nắm.

Nếu bắt đầu ngay hôm nay, hãy viết ra quy tr